Utrecht – De gemeenteraad in Utrecht zal vanavond naar verwachting een belangrijke stap zetten: een verbod op buiten slapen wordt uit de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) gestemd. Daarmee komt er een einde aan het beboeten van dakloze mensen die noodgedwongen buiten slapen.
Susan van Stichting GOUD, belangenbehartiger voor dak- en thuisloze mensen in Utrecht, noemt het een doorbraak:
“Dit is het einde van boetes voor bestaan. De boetes hielpen niemand, ze vergroten alleen schulden en stigmatisering.”
Kantelpunt na kapstokoverleg
Eerdere pogingen om de APV aan te passen haalden geen meerderheid in de gemeenteraad. Twee keer eerder werd een motie van BIJ1 verworpen. Een mogelijk kantelpunt was het zogeheten kapstokoverleg op 22 januari, waar dakloze mensen zelf het woord namen in het stadhuis en in gesprek gingen met gemeenteraadsleden.
Dave, lid van het bezoekersberaad van Stichting GOUD, sprak zich daar duidelijk uit tegen de boetes op buiten slapen: “Ik ken veel mensen die buiten slapen en die om de zoveel tijd een boete kregen omdat ze gewoon probeerden te slapen. Meestal begint het met een waarschuwing dat we er niet mogen slapen. Maar als het een van de weinige plekken is waar geen wind komt en je beschut zit, waar moet je dan heen? Je wordt de natuur ingestuurd met de boodschap: jij mag hier niet zijn.
Natuurlijk kom je terug, want je wilt niet in de regen rondlopen. Als ze je dan weer zien, krijg je een bekeuring. Die kosten lopen flink op, bij sommigen zelfs tot in de vier cijfers. En ja, we worden gewezen op de opvang, maar als die vol zit, kun je erheen lopen en direct weer terug. In de winter is er de Savannahweg [de koudweeropvanglocatie van de Tussenvoorziening], maar die is alleen open als het vriest; is het één graad boven nul, dan is het blijkbaar ‘warm genoeg’ en gaat hij dicht.”
Volgens Susan was na deze bijeenkomst merkbaar dat het evenwicht in de raad kantelde:
“Op de ChristenUnie na zijn alle partijen die vertegenwoordigd waren bij het kapstokoverleg nu mede-indiener van de motie, ook partijen die eerder tegen waren. Dit laat zien hoe belangrijk ervaringskennis is. “Als mensen je, vanuit hun geleefde ervaring, de absurditeit van je beleid uitleggen, kun je daar niet omheen.”
Alleen ChristenUnie tegendraads
De ChristenUnie diende als enige partij een andere, tegenmotie in, deze motie roept op om het onder bepaalde voorwaarden nog wel mogelijk te maken om buitenslapers te beboeten. De motie zal naar verwachting geen meerderheid halen.
Landelijke en lokale ontwikkelingen
Utrecht sluit zich nu aan bij steden als Amsterdam, Leiden en Maastricht, waar eerder al werd gestopt met het beboeten van buiten slapen.
Ook landelijk klinkt brede kritiek. In juni 2024 sprak de Tweede Kamer zich met 142 stemmen voor en 8 tegen uit tegen het beboeten van buiten slapen en riep zij op tot alternatieve maatregelen. De toenmalige staatssecretaris van VWS noemde het beboeten van mensen zonder huis “weinig zinvol” en stigmatiserend, en riep gemeenten op ermee te stoppen.
De burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, noemde de boetes eerder “beschamend“, omdat “mensen die al in een ontzettend benarde situatie verkeren daardoor in nog grotere problemen komen.”
Mensenrechtenstad
Met deze motie zet Utrecht een belangrijke stap richting menswaardig beleid. Voor een stad die zich profileert als Mensenrechtenstad is het schrappen van boetes op buiten slapen volgens Stichting GOUD niet meer dan logisch.“Het is hoog tijd dat Utrecht zich aansluit bij deze broodnodige vooruitgang,” aldus Susan. “Niemand kiest ervoor om buiten te slapen. En dakloosheid los je niet op met een boete.”