Hoorn – Een oliemolen aan het Pelmolenpad is bij archeologisch onderzoek teruggevonden. Ook de houten funderingen van de bijbehorende grote schuur zijn aangetroffen. In het gebied komen 610 nieuwe huur- en koopwoningen, die in fasen worden gebouwd. Het westelijke deel is momenteel volop in ontwikkeling. In het oostelijke deel voerde Archeologie Westfriesland onderzoek uit.
De omgeving van het Pelmolenpad kende al vanaf de zeventiende eeuw bebouwing. Hier stonden poldermolens, een overtoom, een lijnbaan, een lijmmakerij en een oliemolen. In deze tijd zou het gebied als een bedrijventerrein kunnen worden omschreven. Later stond hier ook een pelmolen waarin gerst werd gepeld. De naam Pelmolenpad herinnert aan die molen.
Belangrijke industriemolen in Hoorn
Wanneer de oliemolen in Hoorn is gebouwd, is niet bekend. Het oudste historische gegeven dat tot nu toe over deze molen is gevonden, dateert uit 1678. Een aanwijzing dat de molen al in 1648 bestond, is een stadsplattegrond uit dat jaar. Hierop is een industriemolen in deze omgeving te zien. Het was de enige oliemolen van Hoorn.
In een oliemolen wordt uit oliehoudende zaden, zoals lijnzaad, olie geperst. De olieslager maalde het zaad onder de op hun kant draaiende molenstenen fijn. Daarna verwarmde hij het fijngemaakte zaad en perste hieruit in een voorslagblok met grote stampers olie. De restanten verwarmde hij opnieuw en daarna won hij in een naslagblok de laatste olie. Als restproduct bleven koeken over die als veevoer werden gebruikt.
Fundering van oliemolen teruggevonden
Bij de opgraving zijn de houten funderingen van de molen en de bijbehorende grote schuur teruggevonden. De molen stond op acht zogenaamde poeren die met lange slieten waren onderheid. Slieten zijn dunne boomstammetjes. Door veel van deze dicht op elkaar in de grond te heien, ontstaat een stevige fundering.
Daaruit blijkt dat het om een achtkantige molen gaat, zoals gebruikelijk voor oliemolens. Waarschijnlijk had de molen ook een stelling. Dan spreken we van een achtkantige stellingmolen of bovenkruier met stelling. Op de Zaanse Schans staat een vergelijkbare oliemolen. Die geeft een goed beeld van hoe de molen in Hoorn eruit moet hebben gezien.
Binnen de molen waren zware funderingen met houten palen aanwezig, onder andere van het voorslagblok. Zij moesten de klappen van de stampers opvangen. Uit de houten palen zijn monsters genomen die verder worden onderzocht. Dit onderzoek moet onder andere het bouwjaar van de molen achterhalen.
De oliemolen van Hoorn was in ieder geval tot 1779 in gebruik. In dat jaar kocht de Vaderlandsche Maatschappij de molen. Deze onderneming had als doel om armoede en werkloosheid in de stad te bestrijden en was daarin lange tijd succesvol. Waarschijnlijk is de molen toen omgebouwd tot hennepmolen. In zo’n molen worden hennepstengels bewerkt tot hennepvezels die geschikt zijn om touw en zeildoek te maken. In 1852 is de molen gesloopt.
Let op: u reageert op een nieuwssite. Reacties worden eerst door ons gecontroleerd en kunnen openbaar worden weergegeven.