Origineel Hoorns vuursteenmusket terug in geboorteplaats

Hoorn – In de indrukwekkende Schutterijzaal van het Westfries Museum is vanaf vrijdag 1 oktober a.s. een origineel vuursteenmusket te bewonderen. Dit bijzondere wapen, dat moet zijn gemaakt in de periode tussen 1781 en 1795, verbleef een tijd lang in het depot van de Museumfabriek in Enschede. Bij recent nader onderzoek bleek uit een kleine gravure op het geweer echter dat het heeft toebehoord aan de Gecommitteerde Raden van Hoorn. Met de komst naar de indrukwekkende Schutterijzaal van het museum is het musket nu precies op de plek waar ooit de opdracht voor de productie van het wapen werd getekend.

Snaphaan

De ‘snaphaan’, zoals dit wapen in de gebruiksperiode werd genoemd, is eigendom van de Oudheidkamer Twente. Deze organisatie houdt zich bezig met het bewaren van Twents erfgoed en bezit onder meer onroerend goed, maar ook juwelen, munten, schilderijen andere objecten. Een van die objecten is dit vuursteenmusket, dat tot voor kort in het depot van de Museumfabriek in Enschede verbleef en werd aangezien voor een jachtgeweer. Totdat Mathieu Willemsen het wapen in het vizier kreeg.

Conservator museum

Willemsen is conservator van het Nationaal Militair Museum in Soesterberg, houdt zich bezig met de geschiedenis van vuurwapens in het Nederlandse leger en doet momenteel onderzoek naar 18e-eeuwse vuurwapens. “Op de foto op de website van de Museumfabriek zag ik aan de vorm en de uitvoering dat het geen jachtgeweer was, maar een militair geweer”, vertelt hij. “Toen we het wapen goed bekeken, zagen we op de slotplaat, het mechanisme van het geweer, twee kleine gravures die ons heel veel informatie over deze vuursteenmusket geven.”

Hoornse oorsprong

Zo blijkt dat het musket heeft toebehoord aan de Gecommitteerde Raden van Hoorn: in de 17e eeuw het bestuur voor de provincie Holland, ten noorden van Haarlem. Het leger bestond destijds uit diverse regimenten die werden betaald door de verschillende provincies. De Gecommitteerde Raden van Hoorn hadden twee eigen regimenten die zij zelf van wapens voorzagen. “Er zijn wel geweren gevonden met de naam van andere instanties erop”, weet Willemsen. “Maar voor zover we weten is deze ‘snaphaan’ is het enige wapen waarvan bekend is dat het van de Gecommitteerde Raden was. Dat maakt het tot een heel bijzonder exemplaar.”

Nauwkeurige datering vuursteenmusket

Op de slotplaat is bovendien de naam ‘Thone’ te lezen. Deze geweermaker uit Luik werkte tussen 1781 en 1801 in Amsterdam. Aangezien de Gecommitteerde Raden ophielden te bestaan toen de Fransen in 1795 binnenvielen en vanaf dat moment ook geen eigen wapens meer hadden, valt zeker te zeggen dat het wapen tussen 1781 en 1795 moet zijn gemaakt. Dat het vuursteenmusket in de tijd van gebruik overigens een ‘snaphaan’ werd genoemd, heeft alles te maken met het afvuurmechanisme.

In een klein metalen kuiltje (de ‘pan’) wordt wat kruit gestopt. Dat ‘pannetje’ wordt afgedekt met een metalen pandeksel. De ‘haan’ (het bewegende deel van dit mechanisme) bevat een vuursteen die bij het overhalen van de trekker tegen het pandeksel aanslaat. Dat veroorzaakt vonkjes en zo gaat het geweer af.

Opslag in de kerk

Om hun regimenten in geval van oorlog van wapens te kunnen voorzien, hadden de Gecommitteerde Raden een arsenaal in de Mariakapel in de Achterstraat in Hoorn. Het katholieke geloof was in die tijd verboden en katholieke kerken werden daarom gebruikt voor andere doeleinden. “We weten niet precies hoeveel geweren daar opgeslagen zijn geweest, maar het zullen er een paar honderd zijn geweest”, vertelt Willemsen. “Deze ‘snaphaan’ of vuursteenmusket was daar een van.” De opgeslagen wapens waren al vrij snel nodig: in 1795 vielen zoals gezegd de Fransen binnen, in 1799 viel een Brits-Russische alliantie het schiereiland Noord-Holland binnen en in 1804 volgde de eerste van de Napoleontische oorlogen.

In Twente

Hoe de ‘snaphaan’ (vuursteenmusket) uiteindelijk in Twente terecht is gekomen, is onduidelijk. “Wellicht dat een Twentse soldaat in Noord-Holland heeft gevochten en het geweer mee terug naar huis heeft genomen”, denkt Willemsen hardop. “Maar na gebruik in de oorlog werden dit soort geweren ook vaak te koop aangeboden aan burgers. Het kan dus ook zo zijn dat iemand het gekocht heeft en heeft meegenomen. We zullen het nooit zeker weten.”

Terug op de geboortegrond

Wat wel zeker is, is dat de Oudheidkamer Twente de  ‘snaphaan’ inmiddels in bruikleen heeft gegeven aan het Westfries Museum in Hoorn. Dit is gevestigd in het voormalig Statencollege, destijds de zetel van de Gecommitteerde Raden van Hoorn. Daarmee is het vuursteenmusket terug op de plek waar ooit het contract werd getekend waarmee de opdracht tot de productie werd gegeven. Het wapen is vanaf 1 oktober 2021 te bewonderen in de imposante Schutterijzaal van het museum.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Nieuws uit deze regio

Ben jij voorbereid op criminaliteit? Serious Game brengt ‘Strijden of Snitchen’

Om jongeren bewust te maken van signalen en hen weerbaar te maken tegen de verleiding van criminaliteit ontwikkelde STRDR de serious game ‘Strijden of...

Microsoft in gesprek met bewoners Hollands Kroon

Op maandag 18 oktober nodigt Microsoft de inwoners van Hollands Kroon en omgeving uit voor een digitale informatiebijeenkomst waarin het uitleg geeft over het...

Tweede SportNite: sport en gamen vinden elkaar in Wieringerwerf

Wieringerwerf – Dat sport en gamen meer gemeen hebben dan je zou denken, bewijst de tweede SportNite in Wieringerwerf. Een samenwerking tussen LINK projecten,...

Treintje slimme auto’s remt zélf voor rood verkeerslicht

Amsterdam - Afgelopen zomer heeft op de provinciale wegen rondom Schiphol een unieke proef plaatsgevonden. Voor het eerst gebruikte een treintje auto’s informatie uit...

Groene Straten Gezocht

Medemblik - Gemeente Medemblik is op zoek naar groene straten! Heeft u zelf of met uw buren de straat vergroend en bent u trots...

Regenboogweek is van start in Medemblik

Medemblik - Maandag 11 oktober is de nationale Coming Out-dag. Daarom organiseert gemeente Medemblik van vrijdag 8 oktober tot en met vrijdag 15 oktober...

Nieuwe gemeentesecretaris Enkhuizen per 1 januari 2022 aan de slag

Nanda Hellingman wordt per 1 januari 2022 de nieuwe gemeentesecretaris van Enkhuizen en directielid van de SED organisatie. Zij volgt Nico van den Bergh...

Wethouder Nootebos gaat gemeente Stede Broec verlaten

Stede Broec - Wethouder Bart Nootebos (PvdA/GroenLinks) heeft aangekondigd het college van Stede Broec te verlaten vanwege het aanvaarden van een andere functie. Hij...