Kunstmatige intelligentie (AI) is geen belofte meer, maar werkelijkheid. AI berekent, voorspelt en formuleert antwoorden en confronteert ons daarmee met een oude filosofische vraag: wat betekent het om te weten? Als machines leren, wat leren zij dan precies? En wat zegt dat over de voorwaarden van ons eigen kennen? Op die vragen gaat prof.dr.ir. Jacob Fokkema in tijdens zijn publiekscollege op 18 februari bij de Academie van Franeker.
De onrust rond AI is geen angst voor technologie, maar voor perspectiefverschuiving. Zoals in Plato’s grot bepaalt de schaduw niet alleen wat zichtbaar is, maar ook wat voor werkelijkheid wordt gehouden. Elke lens vormt haar wereld. AI verandert dus niet alleen wat wij zien, maar ook hoe wij kijken. Dit publiekscollege vertrekt bij dat fundament. Kennis is geen spiegel van de werkelijkheid, maar ontstaat binnen kaders – wat Kant voorwaarden van mogelijkheid noemde.
In die zin zijn taalmodellen minder vreemd dan ze lijken. Ze begrijpen niet zoals mensen dat doen, maar bewegen zich binnen regels, patronen en waarschijnlijkheden: precies daar waar betekenis ontstaat. Wittgenstein leerde dat betekenis niet schuilt in woorden, maar in hun gebruik. Taalmodellen maken dat zichtbaar. Het onderscheid tussen proza en poëzie bevestigt dit.
De eerste vraag over AI is daarom niet wat zij kan, maar hoe wij haar bevragen. Want leren – menselijk of machinaal – leidt steeds tot dezelfde conclusie: hoe je kijkt, bepaalt wat je ziet. En precies daarin ligt onze verantwoordelijkheid.
Over Prof.dr.ir. Jacob Tjeerd Fokkema
Prof.dr.ir. Jacob Tjeerd Fokkema was van 2002 tot 2010 rector magnificus van de Technische Universiteit Delft. Fokkema werd geboren in Leeuwarden en is opgeleid als geofysicus. Hij werkte aan universiteiten in binnen- en buitenland en deed onder meer onderzoek naar seismische golven. Van 2010 tot 2017 was hij voorzitter van het terrein aard- en levenswetenschappen van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Fokkema is lid van de Raad van Advies van de Academie van Franeker.
Het publiekscollege vindt plaats op woensdag 18 februari in de collegezaal van de Academie van Franeker (Botniastins, Breedeplaats 1, Franeker). Aanvang: 20.00 uur. Toegangskaartjes à 10 euro zijn vanaf een halfuur voor aanvang verkrijgbaar in de Botniastins. Reserveren kan via academiefraneker.n