Wie iets bijzonders wil ontdekken, kan op zaterdag 12 en zondag 13 september tijdens de VriendenLoterij Open Monumentendag op duizenden plekken in Nederland gratis naar binnen. Bezoekers kunnen afdalen in een verborgen mergelgroeve, binnenstappen in een bewoonde museumwoning, een voormalig eiland midden tussen de akkers bezoeken of een tocht door de Deltawerken afsluiten in een atoombunker. Met 6.000 monumenten om uit te kiezen is de vraag vooral: waar te beginnen? Tien tips uit het landelijke programma.
Een atoombunker in de Deltawerken – Stellendam
Rijkswaterstaat neemt bezoekers mee ín de Haringvlietsluizen, langs oude installatie-onderdelen en naar de machinekamer aan de zeezijde. De bijna twee uur durende rondleiding sluit af met een bezoek aan een atoombunker uit de Koude Oorlog.
Ondergronds in een verborgen mergelgroeve – Maastricht
Op de Sint-Pietersberg ligt Groeve Sint Pieter, een indrukwekkende mergelgroeve en voorloper van de bekende ENCI-groeve. De bijzondere groeve is normaal gesloten voor bezoekers, maar tijdens Open Monumentendag gratis met een gids te bezoeken. Vooraf een tijdslot reserveren is noodzakelijk voor de excursie.
Van de Vondelkerk tot iconische hotels – Amsterdam
De Vondelkerk werd in de nieuwjaarsnacht van 2026 zwaar getroffen door brand. De toren stortte in en ook het dak liep grote schade op. Inmiddels is een tijdelijk dak geplaatst en wordt gewerkt aan het herstel van de kerk. Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers de restauratie van dichtbij bekijken. Het is niet de eerste keer dat de Vondelkerk na een brand opnieuw moet worden opgebouwd: ook in 1904 ging de toren door brand verloren en werd deze herbouwd. Daarmee laat de kerk bijna letterlijk zien waar het thema van Open Monumentendag 2026 ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’ over gaat.
Ook twee bekende Amsterdamse hotels openen hun monumentale deuren. In het Scheepvaarthuis, tegenwoordig Grand Hotel Amrâth Amsterdam, zijn gratis rondleidingen door het rijk gedecoreerde gebouw. Ook het Amstel Hotel biedt een rondleiding langs de historische trap, de Spiegelzaal met kroonluchters en een vitrine met gadgets van beroemde artiesten.
Een voormalig eiland midden tussen de akkers – Kraggenburg
Oud-Kraggenburg ontstond in 1845 als kunstmatig eiland in de Zuiderzee, maar ligt sinds de drooglegging van de Noordoostpolder midden tussen de akkers. De voormalige lichtwachterswoning met lichttoren is privébezit en tijdens Open Monumentendag te bezichtigen. Vrijdagavond 11 september komt Oud-Kraggenburg bovendien tot leven met licht en optredens als één van de zeven bijzondere locaties van de landelijke openingsavond in Flevoland.
Het kasteel van de Nassaus op militair terrein – Breda
Het Kasteel van Breda was het stamslot van de Nassaus en is verbonden met de voorgeschiedenis van het Nederlandse koningshuis. Tegenwoordig ligt het op militair terrein en huisvest het de Koninklijke Militaire Academie. Het kasteel is doorgaans niet toegankelijk voor publiek. Tijdens Open Monumentendag zijn er rondleidingen.
Naar de oude verkeersleiding van Schiphol – Schiphol-Oost
De Oude Verkeerstoren op Schiphol-Oost werd in 1952 in gebruik genomen en begeleidde het vliegverkeer totdat de luchthaven in 1967 naar het huidige Schiphol-Centrum verhuisde. Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers met een gids naar de voormalige verkeersleidingsruimte boven in de toren, waar de oude apparatuur nog staat zoals de luchtverkeersleiders die achterlieten. De rondleidingen vinden plaats in kleine groepen; vooraf reserveren is noodzakelijk.
Binnenkijken in een kasteel dat nu kostschool is – Ommen
Kasteel Eerde is tegenwoordig in gebruik door Eerde International Boarding School en daardoor zelden van binnen te bekijken. Tijdens Open Monumentendag gaat het rijksmonument open voor publiek. Binnen is de inrichting grotendeels in 18e-eeuwse stijl bewaard gebleven, met onder meer betimmerde schouwen, portretten en wandkleden. Journalist Rick Nieman signeert er die dag De Goeroe en de Baron, zijn boek over de bijzondere geschiedenis van baron Philip van Pallandt en de Indiase denker Jiddu Krishnamurti op Landgoed Eerde. Vooraf een tijdslot reserveren is noodzakelijk.
Museumwoningen waar echt mensen wonen – Arnhem
In Arnhem openen bewoners historische huurwoningen uit verschillende perioden, van de negentiende eeuw tot de jaren zeventig. De woningen zijn zoveel mogelijk teruggebracht in oorspronkelijke staat en ingericht naar de tijd van toen, maar worden nog altijd echt bewoond. Tijdens Open Monumentendag ontvangen de bewoners bezoekers en vertellen ze hoe er vroeger werd gewoond en geleefd.
Kinderen als juniorgids op het Domplein – Utrecht
Leerlingen uit groep 7 en 8 van Montessorischool Buiten Wittevrouwen nemen bezoekers mee door bijna twintig eeuwen geschiedenis rond het Utrechtse Domplein. Tijdens rondleidingen van ongeveer een half uur zijn zij zelf de gids.
Binnenkijken in het Prinsenhof tijdens de verbouwing – Delft
Museum Prinsenhof Delft is vanwege een grote verbouwing gesloten, maar tijdens Open Monumentendag kan het publiek naar binnen. Via een speciale route over de bouwplaats krijgen bezoekers een kijkje in het gebouw tijdens de verbouwing. Medewerkers van het museum en de aannemer geven daarbij uitleg over de verbouwingsplannen.
6.000 monumenten gratis open tijdens Open Monumentendag
Deze tien tips zijn slechts een kleine greep uit de inmiddels 6.000 monumenten die komend weekend hun deuren openen. Boerderijen, forten, fabrieken, gemalen, molens, woonhuizen, kastelen en kerken: door heel Nederland valt van alles te ontdekken. Het volledige programma, de openingsdagen en -tijden en alle activiteiten zijn te vinden op www.openmonumentendag.nl.
De 40e editie van Open Monumentendag wordt vrijdagavond 11 september landelijk geopend in Flevoland door minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert en Open Monumentendag-ambassadeur Janny van der Heijden. De openingsavond is gratis toegankelijk en begint met een openingsshow op de werf van Museum Batavialand in Lelystad, gevolgd door een ontdekkingstocht langs zeven verlichte monumenten met muziek, dans en optredens.
Partners
VriendenLoterij Open Monumentendag is een initiatief van Stichting Nederland Monumentenland. De stichting brengt mensen en monumenten samen en laat een breed publiek kennismaken met de verhalen, geschiedenis en betekenis van het Nederlandse erfgoed. Open Monumentendag wordt georganiseerd samen met meer dan 300 lokale comités en circa 18.000 vrijwilligers door heel Nederland en trekt jaarlijks circa 1,8 miljoen bezoekers.
Open Monumentendag wordt mede mogelijk gemaakt door de VriendenLoterij, het Nationaal Restauratiefonds, WARP Systems, de Nederlandse Coöperatieve Vereniging van Makelaars en Taxateurs (NVM) en het Cultuurfonds.
Let op: u reageert op een nieuwssite. Reacties worden eerst door ons gecontroleerd en kunnen openbaar worden weergegeven.