Het Raadsel van de Rijnpoort. Een meesterstuk ontrafeld

Rhenen – ‘Het Raadsel van de Rijnpoort. Een meesterwerk ontrafeld’ heet de nieuwe expositie in Stadsmuseum Rhenen. Alles draait om het schilderij Gezicht op de Rijnpoort te Rhenen uit circa 1838, dat het museum zomer 2020 in bruikleen kreeg. Tal van raadsels en bijzondere verhalen kleven aan dit laatste portret van de middeleeuwse stadspoort, geschilderd voordat die in 1841 onder de slopershamer ging. De tentoonstelling, van 31 oktober tot en met 27 februari 2021, gaat in op de verwerving – een heus detectiveverhaal – en biedt tal van ‘eyeopeners’.

Rijnpoort

Zag Rhenen er echt zo uit in 1838? Wat had de Rijnpoort voor functie? Wat zit er achter die geheimzinnige muurtjes? Wiens wasgoed wappert aan de lijn? Bezoekers leren zo het Rhenen van toen én nu beter kennen. Bovendien kunnen ze in Stadsmuseum Rhenen ‘live’ de restauratie van het schilderij bijwonen.

Rijnpoort
Johannes Franciscus Christ, Gezicht op de Rijnpoort te Rhenen, circa 1838. Olieverf op paneel.
Bruikleen Stadsmuseum Rhenen.

Detectiveverhaal

Een Utrechts veilinghuis presenteerde afgelopen zomer een vaag gesigneerd negentiende-eeuws schilderij. ‘Gezicht op poortgebouw bij stad’, vermeldde de veilingcatalogus.

De naam van de kunstenaar – een meester uit de Hollandse School – was onbekend. Laurens Schoemaker, conservator topografie van het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in Den Haag, herkende onmiddellijk de Rijnpoort van Rhenen. Stevig speurwerk leidde tot duidelijkheid over de kunstenaar en de mysterieuze herkomst van het kunstwerk. Hij tipte de Stichting Behoud Cultureel Erfgoed Rhenen. Die gaf het – na aankoop – aan Stadsmuseum Rhenen in permanent bruikleen.

Het Raadsel van de Rijnpoort. Een meesterstuk ontrafeld
Johannes Franciscus Christ, Rustige dag in een heuvelachtig landschap, 1805 – 1845, olieverf op paneel. Collectie Count Matarazzo di Licosa. Foto: Bridgeman Images.

Bij grote publiek onbekend

De schilder bleek Johannes Franciscus Christ (1790 – 1845) uit Nijmegen. Gepassioneerd maker van natuurlandschappen, kasteelportretten en stadsgezichten. Kenners noemen hem in één adem met Romantische kunstenaars als Andreas Schelfhout en Barend Cornelis Koekkoek. Bij het grote publiek is hij echter minder bekend. Gezicht op de Rijnpoort te Rhenen geldt als een van zijn belangrijkste werken, en is (voor zover bekend) het enige portret dat hij van Rhenen maakte. Johannes Christ manifesteert zich hier als een meester in het spel van licht, kleur en detail. Andere werken van Christ bevinden zich o.a. in de collecties van Museum Boijmans Van Beuningen, Rijksmuseum, Museum Arnhem en Museum Het Valkhof.

Een symbool gesloopt

De Rijnpoort was onderdeel van de middeleeuwse stadsomwalling. Die moest indringers buiten de deur houden. Pelgrims, vissers en reizigers maakten gebruik van deze zuidelijke poort, vlakbij de rivier. Vaak zijn de muren van Rhenen belaagd door soldaten, van de ridders van de Hertog van Gelre tot de Spanjaarden in de Tachtigjarige Oorlog. Hoe belangrijk ook ooit voor de defensie; de Rijnpoort werd – hevig beschadigd – afgebroken in de negentiende eeuw. In de expositie wordt duidelijk wat er tegenwoordig in het straatbeeld nog aan de poort herinnert.

Stadspoorten waren een geliefd thema bij kunstenaars – ook Rembrandt tekende de Rijnpoort. Naast het schilderij van Christ zijn in de expo tal van portretten van de Rijnpoort te zien, zoals een tekening van Daniël Kerkhoff (1813) en amateurkunstenaar Gijsbert Baars (1833), bovendien werk van Jan de Beijer (1748) en Hendrik Hoogers (1771).

Rijnpoort
Johannes Franciscus Christ, Sint-Nicolaaskapel in Nijmegen, prent (in 1834 uitgegeven door C.A. Vieweg), Rijksmuseum. Foto: Rijksmuseum.

Verrassingen en eyeopeners

Gezicht op de Rijnpoort te Rhenen is prominent op zaal aanwezig, en wordt op zaal gerestaureerd. Restaurator Marieke Walison start haar werk op woensdag 18 november en zaterdag 21 november (12 – 16 uur), haar verdere werktijden leest men op www.stadsmuseumrhenen.nl. Walison ontdekte dat een deel van het doek was verborgen achter de lijst.

Een metersgrote print van het schilderij op de wand biedt het publiek twintig ‘eyeopeners’. Zo krijgt men een beeld van de verborgen geschiedenis van het schilderij én die van Rhenen. Twee filmpjes completeren de expositie, met in de hoofdrol restaurator Marieke Walison, Henk Deys, Rhenen-kenner, en Laurens Schoemaker, conservator topografie van het RKD. Zij brengen de wereld van het bijzondere schilderij tot leven.

www.stadsmuseumrhenen.nl, Markt 20, Rhenen. Open di t/m za: 10-16 uur. Museumkaart geldig.

Laatste Nieuws

Verlichte kerstbomen verspreid over Zaanstad

Zaanstad plaatst vanaf vandaag met hulp van Germieco en Klaver Giant Group op verschillende locaties in de gemeente, kerstbomen met verlichting. De bomen zorgen voor lichtpuntjes...

“Blijf weg uit centrum Rotterdam”

Rotterdam - "Blijf weg", is heel kort samengevat de boodschap van Ahmed Aboutaleb, voorzitter van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Hij roept mensen in en buiten...

Wolkenvelden, af en toe (mot)regen, lokaal mist. Morgen in het zuiden zon

Verwachting voor vandaag en morgenIn een groot deel van het land is het bewolkt en valt er plaatselijk wat lichte regen. Ook komt er...

Eerste Uuthuuskes voor de zomer 2021 bewoond?

Aalten - De realisatie van tien Uuthuuskes in de gemeente Aalten is weer een stap dichterbij. De eerste huurders zijn geselecteerd en de aannemer...

Als we hem bellen voor een klus, staat hij altijd klaar

Capelle aan den IJssel - Elke dag verrichten heel veel vrijwilligers verrichten heel veel vrijwilligerswerk in Capelle aan den IJssel. Jehad Krayem is een...

Onderzoekscommissie wapeninzet Hawija een feit

Binnenland - De commissie die de Nederlandse wapeninzet op de ISIS-bommenfabriek in het Iraakse Hawija onderzoekt, is vandaag officieel ingesteld. Minister van Staat Winnie...

De heer Driek Enserink Wagenings onderscheiden met Wagenings erezilver

Wageningen - De heer Driek Enserink is woensdagavond 25 november door burgemeester Geert Van Rumund in huiselijke kring onderscheiden met het Wagenings erezilver. De...

College verruimt openingstijden in december

Utrechtse Heuvelrug - Het college van burgemeester en wethouders heeft besloten om bij hoge uitzondering vanwege corona en de volksgezondheid toe te staan dat...

Wolkenvelden, af en toe (mot)regen, lokaal mist. Morgen in de zuidhelft zon

Verwachting voor vandaag en morgenVanochtend zijn er wolkenvelden en valt er in een strook van zuidwest naar noordoost plaatselijk regen of motregen. Ook komt...

Bewolkt en af en toe (mot)regen, lokaal mist. Overdag geleidelijk droog

Verwachting voor vandaag en morgenVanochtend valt er in een strook van zuidwest naar noordoost lokaal regen of motregen en is het nevelig. In het...

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here