Groningen – Tijdens de aanleg van een nieuwe industriewaterleiding ten noorden van de Holeweg, nabij Amsweer in de provincie Groningen, zijn op het tracé twee complete sets maalstenen uit de ijzertijd gevonden (ca. 500 v.Chr. tot 50 n.Chr.). De ontdekking werd gedaan tijdens archeologisch onderzoek in het project Duurzame Watervoorziening Delfzijl (DWD), een uitbreiding van de waterinfrastructuur door North Water, een joint venture van Evides Industriewater en Waterbedrijf Groningen. Het gaat om een uitzonderlijke vondst: complete maalstenen uit deze periode zijn nog nooit eerder in Noord‑Nederland aangetroffen.
De vondst werd gedaan in een gebied met een hoge archeologische verwachting. Hier is voorafgaand aan de werkzaamheden bewust ruimte gemaakt voor archeologisch onderzoek. Daarmee onderstreept North Water het belang van zorgvuldig omgaan met historisch en cultureel erfgoed.
“Wij voelen ons verantwoordelijk voor meer dan alleen de levering van industriewater en de verwerking van industrieel afvalwater,” zegt Perry van der Marel, managing director van North Water. “Werken we in een landschap met een rijke geschiedenis, dan nemen we die maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus. Dat betekent: ruimte geven aan onderzoek, samenwerken met experts en het verleden zichtbaar maken wanneer zich iets bijzonders aandient.”
Museumwaardige vondst
De vondst uit de ijzertijd bestaat uit twee volledige sets maalstenen, die op slechts tien centimeter afstand van elkaar zijn aangetroffen. Volgens archeologen van Antea Group, die het onderzoek uitvoerden, is dit zeer uitzonderlijk.
“We hadden al fragmenten gevonden, maar complete maalstenen zijn uiterst schaars,” aldus een archeoloog van Antea Group.
“Toen bleek dat het om intacte sets ging, wisten we meteen dat dit bijzonder was. Dat er vervolgens zelfs een tweede set vlak naast lag, maakt deze vondst uniek voor Noord‑Nederland.”
Het leven in de ijzertijd
De maalstenen dateren van ongeveer tweeduizend jaar geleden. Ze zijn gemaakt van vesiculaire basalt, een steensoort die onder andere voorkomt in het Eifelgebied. Dit wijst op handel en uitwisseling over grotere afstanden, zelfs in de ijzertijd.
De stenen maakten deel uit van zogenoemde roterende handmolens, die werden gebruikt om graan te malen. Het bovenste deel draaide met behulp van een houten greep over het onderste deel. Via een opening in het midden werd het graan toegevoegd.
“Deze stenen geven een direct beeld van het dagelijks leven in de ijzertijd,” zegt Antea Group. “Het waren kostbare gebruiksvoorwerpen. Juist daarom is het opvallend dat ze hier compleet zijn achtergelaten.”
Tussen de twee sets zijn ook aardewerken potjes gevonden. Dit materiaal is goed te dateren. De archeologen onderzoeken of mogelijk sprake is van een zogenoemd verlatingsoffer: een ritueel waarbij bewoners bij het verlaten van een nederzetting waardevolle voorwerpen achterlieten.
Waterinfrastructuur ontwikkeling en erfgoedzorg
Binnen het project Duurzame Watervoorziening Delfzijl levert North Water proces‑ en demiwater en verzorgt het de verwerking van diverse industriële afvalwaterstromen. Voor dit project is een nieuwe transportleiding aangelegd richting Delfzijl. Tegelijkertijd is samen met Waterbedrijf Groningen een deel van de drinkwatertransportleiding langs de Holeweg vervangen. Beide leidingen zijn parallel in één sleuf aangelegd, met archeologische begeleiding.
Volgens North Water laat de vondst zien dat infrastructuurontwikkeling en erfgoedzorg goed samen kunnen gaan. “We bouwen aan een toekomstbestendige watervoorziening,” aldus Perry van der Marel. “Maar we dragen ook bij aan het behoud en het begrip van ons verleden.”
Van archeologische vondst naar publiek erfgoed
De maalstenen uit de ijzertijd worden momenteel zorgvuldig geconserveerd en verder onderzocht. De resultaten van dit onderzoek worden op een later moment gedeeld met erfgoedinstellingen. Daarnaast wordt bekeken of de vondst toegankelijk kan worden gemaakt voor het publiek.
Op vrijdag 8 mei, tijdens Nationale Molendag, presenteert de Molenstichting een nieuw boek over de geschiedenis van maal‑ en molenstenen in Nederland. De bijzondere vondst bij Amsweer is daarin opgenomen.
Let op: u reageert op een nieuwssite. Reacties worden eerst door ons gecontroleerd en kunnen openbaar worden weergegeven. Heeft u een vraag over een bericht of wilt u iets persoonlijks delen? Neem dan contact op met de organisatie in het bericht of stuur uw vraag naar onze redactie. Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.
Door een reactie te plaatsen gaat u akkoord met onze Algemene Voorwaarden en het Privacy- & redactiebeleid.